.بعضی از این فرورفتگیها بیضوی بوده و طول آنها تا یک متر می رسد و دارای 60 سانتی متر عرض و 15 سانتی متر عمق می باشند. این کویر معمولا دارای بادهای نسبتا شدیدی می باشد. در اين منطقه نوسان دما در تابستان و زمستان و حتي در شب و روز زياد است. درجه حرارت هوا در طول سال، بين حداقل بيست درجه سانتيگراد زير صفر تا چهل و شش درجه سانتيگراد بالاي صفر در نوسان است. معمولاً سردترين ماه‌هاي سال در این منطقه کویری، دي و بهمن و گرم‌ترين آن تير است.
بخش شمالی این کویر حتی در ماه مرداد نیز مرطوب می باشد (گرمترین ماه سال) در صورتی که بخش جنوبی در اواخر ماه خرداد خشک می شود. ولی در اوایل ماه شهریور مجددا مرطوب می شود. صفحات اخیر که از نوع صفحات رسی خشک فصلی هستند و مساحت آنها در حدود 51% سطح کویر است و سطح ناهموار و باد کرده با اختلاف سطحی در حدود 6-10 سانتی متر دارند . این کویر شکلی شبیه به هلال ماه دارد که در قوس درونی هلال آن سیاه کوه با ارتفاع 2050 متر قرار گرفته است . این کویر از سمت جنوب به کوه نمک و گریگون , از غرب به بیابان های نایین و نو گنبد و از شمال به ارتفاعات انارک محدود است. میانگین ارتفاع این کویر از سطح آبهای آزاد در حدود 730 متر است.
5-2-2-5- باتلاق گاو خونی
این باتلاق در جنوب غربی عقدا در حد فاصل این شهر با ورزله از استان اصفهان قرار دارد و به تعبیر دیگر این باتلاق استان یزد را از استان اصفهان جدا می کند و ارتفاع آن از سطح دریا 1440 متر می باشد و در زمستان و بهار و سالهای پر باران به صورت دریاچه ای کم عمق در می آید و وسعت آن قریب به 500 کیلومتر مربع می باشد و در سالهای کم باران وسعت آن تا 50 کیلومتر مربع کاهش می یارد .(سپهری اردکانی،8:1374)
واژه آن در اصل گاوخونی بوده و خانی به معنی چاه و گاه به معنی بزرگ و با ترکیب این دو واژه می شود چاه بزرگ، اما در طول زمان گاوخانی به گاوخونی تبدیل گردیده و رودخانه زاینده رود پس از عبور از اصفهان به آن می ریزد و در فصل زمستان پرآب و در فصل تابستان قسمت اعظم آن خشک می گردد و ساکنین روستاهای گاوخونی، حواشی آن را به نام آخرآب و نیز گودخونی اطلاق می کنند و عقیده دارند که تاکنون تعداد زیادی از مشتاقان گورخر به کام این باتلاق فرو رفته اند.
این تالاب که یکی از نقاط حفاظت شده برای محیط زیست می باشد در فصل زمستان محل تجمع انواع پرندگان آبزی می باشد که از نقاط سردسیر جهان به این منطقه مهاجرت می نمایند و معروفترین آنها عبارتند از: مرغابی کله سبز، غاز خاکستری، انواع خوتکا، تنجه، آنقوت، فلامینگو، پلیکان، لک لک سفید، آکرت، حواصیل، بوتیمار و غیره .
5-2-2-6- پوشش نباتی
پوشش گیاهی آن محدود و در دو قسمت کاملاً متمایز قرار دارد: .(سپهری اردکانی،15:1374)
1- بخش کویری خشک: این بخش که در قسمت شمال و غرب و شرق شهر قرار گرفته است و قسمت اعظمی از این ناحیه را به خود اختصاص داده است خشک و غیر قابل کشت و زرع بوده و رویش نباتات در آن کم و پراکنده می باشد. کوه ها و ناهمواری های شرقی این منطقه هم بعلت فقدان بارندگی اکثراً عاری از گیاه و درخت بوده و فقط در داخل برخی از دره ها و کوهپایه ها گیاهان رشد می کنند.
2- بخش کوهستانی: در فاصله ای از جنوب شهر را کوه ها و ناهمواری هایی تشکیل داده است، در این قسمت سالانه بارندگی هائی صورت می گیرد و مراتعی کم پشت، خاردار و خشک و کم دوام مانند: درمنه، جفته، کنگر، گون، ریواس و درختانی از انواع بادام کوهی، گز و پسته وحشی وجود دارد، از این لحاظ منطقه اردکان به صورت صفه پیوسته ای پوشیده از باغات و مزارع می باشد.
در واقع هر جا که آبی پیدا می شود امکانات ردش و نمو انواع و اقسام درختان و نباتات خاص منطقه وجود دارد.
در قسمت دشتهای نسبتا× مسطح کویری و شنزارهای روان که بارندگی بسیار نادر است فرسایش شدید و حرکت شن های روان همه جا دیده می شود در این قسمت با وجود چرای مفرط دامها و قطع دائمی بوته های خودرو باز هم گیاهان از نوع کویری مانند: طاغ، فیج، آتریپلکس و اشنان وجود دارند و رشد و نمو می کنند. .(سپهری اردکانی،15:1374)
مهم ترین و مناسب ترین روئیدنی های این منطقه عبارتند از (همان، 16) :
1- انار: عقدا را شهر انار نیز خوانده‌اند به نحوی که در فصل برداشت انار یعنی از شهریور تا آبان‌ماه، جشنواره‌های متعدد انار در این منطقه برگزار می‌شود. باغ‌های انار و کوچه باغ‌های زیبا نیز در این منطقه جلوه‌ای بسیار زیبا را از طبیعت به نمایش گذاشته است.
2- طاغ: گیاهی است مقاوم به خشکی و شوری و در شرایط عادی استان یزد نیاز به آب زیاد ندارد و به علت سستی زمین ریشه اش به زودی در عمق خاک فرو می رود و از هما سال اول شروع به تخم پاشی و تکثیر می نماید و اگر بقطع آنها اقدام نشود در سالهای بعد متراکم و بارورتر شده و مانع حرکت شنهای روان در اثر وزش باد و طوفان می شود. این گیاه در شرایط اقلیمی متغیری یعنی از 20- درجه تا 50+ درجه حرارت رشد و نمو می کند.
3- آتریپلکس: هم مانند طاغ پس از رشد و نمو، نقشی در تثبیت شنهای روان صحرایی دارد و برای تعلیف دام بسیار خوشخوراک می باشد این گیاه نسبت به طاغ جهت استقرار به آب بیشتری نیاز دارد.
4- قیچ و اشنان: هم از نباتات بومی مناطق کویری ایران بوده و از لحاظ رشد و نمو و مقاومت به خشکی در درجات بعدتری قرار دارد.
5- درخت گز و شاه گز که در خاکهای سنگین و شور رشد و نمو می کنند و قادرند در اطراف مسیلها و قنوات و چاه های آب به رشد خود ادامه دهند، از این نوع درخت می توان در نهال کاریهای کو
یری استفاده نمود، زیرا فقط در یکی دو سال اول نیاز به آبیاری دستی دارد و بعدها در اثر مواظبت و ممانعت از قطع آنها می توان اراضی وسیعی از مناطق حاشیه کویر را به زیر پوشش آنها درآورد.
6- انواعی از شورگز، اشنان، شوره هم در مناطق کویری و شوره زارهائی که معمولاً سطح اب زیر زمین خیلی بالا است به طور پراکنده می رویند ولی تراکم آنها زیاد نبوده و جز برای سوخت و ایجاد حرارت استفاده دیگری از آنها به عمل نمی آید.
به طور کلی پراکندگی جغرافیائی این گیاهان در منطقه به شرح زیر می باشد.
الف- منطقه دشتها
دارای رشته کوه های پراکنده و کم ارتفاع می باشد، پوشش گیاهی را بیشتر درمنه، ریواس و بعضی از گیاهان تیره کومپوزیته تشکیل می دهد.

ب- منطقه کوهستانی
پوشش گیاهی منطقه کوهستانی به علت برخورداری از رطوبت نسبی نسبتاً و میزان بارندگی بیشتر، وسیعتر و گسترده تر از سایر نقاط است.
گیاهان این منطقه عبارتند از:
1- درمنه 2- جفته 3- کنگر 4- گون 5- بادام کوهی 6- گز «در قسمت آبراهها» 7- اسپند و خارشتر

ج- منطقه کویری و زمینهای گسسته:
پوشش گیاهی این منطقه شامل: درخچه ها و بوته های طاغ، فیج، اسکنبیل، رسم، اشنان و شور می باشد که اغلب اها در اثر چرای بی رویه از بین رفته است. از دیگر گیاهان که در منطقه اردکانمی روید می توان چرخان، گون، پدن، اسپند نام برد و همچنین گیاهانی نظیر:
زیره سیاه- تدرو – اسفرزه – انغوزه – آویشن در سالهایی که بارندگی بوشد. به مقدار فراوانی در صحراهای اردکان رویش می یابد و یکی از منابع درآمد اهالی روستاهای منطقه می باشد.
توضیح اینکه بعضی از گیاهان یاد شده تا سال 1350 تقریباً منبع اصلی تامین سوخت اهالی شهرهای حاشیه کویر محسوب می گردید و افرادی که شغلشان فروش هیزم یا زغال بود درختان قیچ و طاغ و بادام کوهی و بوته های درمنه را قطع کرده به صورت هیزم یا پس از تب

دیدگاهتان را بنویسید