گرایش : محض

عنوان : بررسي سه تيپ شخصيتي «عاقل»، «نادان» و «ديوانه»  در حكايات طنز آميز مثنويهاي عطار

دانشگاه دولتي

واحد شهركرد

پايان‌نامه کارشناسی ارشد رشته ادبيات فارسي گرايش محض

عنوان :

بررسي سه تيپ شخصيتي «عاقل»، «نادان» و «ديوانه»  در حكايات طنز آميز مثنويهاي عطار

استاد راهنما :

دکتر علي محمدي آسيابادي 

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب:

فصل اول: مقدمه

1-1-مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………4

1-2-فرضیات……………………………………………………………………………………………………………………………5

1-3- اهداف پژوهش  ……………………………………………………………………………………………………………. 5

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

1-4- پيشينه پژوهش  …………………………………………………………………………………………………………… 5

1-5- روش و مراحل پژوهش  ……………………………………………………………………………………………….. 7

فصل دوم: (آشنايي با شيخ عطار و آثار او)

2-1- زندگي نامه عطار…………………………………………………………………………………………………………… 8

2-2- معرفي منطق الطير……………………………………………………………………………………………………….. 11

2-3-معرفی مصیبت نامه………………………………………………………………………………………………………… 12

2-4- معرفي اسرارنامه……………………………………………………………………………………………………………. 15

2-5- اوضاع خراسان ونيشابور در عصر عطار……………………………………………………………………………. 16

فصل سوم: (ادبيات صوفيانه و طنز)

3-1- صوفيان راستين و اعتراض به اجتماع نابسامان………………………………………………………………. 17

3-2- هنجارگريزي در زبان صوفيه ………………………………………………………………………………………….. 18

3-3- نكوهش عقل معاش در انديشه صوفيان………………………………………………………………………….. 20

3-4- فرهنگ عامه در شعر عطار……………………………………………………………………………………………… 20

3-5- بررسي ساختار حكايات عرفاني و طنز آميز عطار ……………………………………………………………. 20

3-6- قصه و تمثيل…………………………………………………………………………………………………………………. 22

3-7- رمز و طنز درعرفان………………………………………………………………………………………………………… 23

3-8- علت پيدايش آثار طنز……………………………………………………………………………………………………. 26

3-9- نظريات رايج در ارتباط با طنز و متون طنزآميز……………………………………………………………………… 28

2-10- شوخ طبعي و اقسام آن ………………………………………………………………………………………………. 30

3-11- شيوه هاي طنز پردازي و  خنداندن …………………………………………………………………………….. 31

3-12- شگردهاي رايج در متون مطالبه آميز (حکايت احمقان)……………………………………………….. 32

3-13- حکايت مثنويهاي عطار………………………………………………………………………………………………..33

فصل چهارم: ( عقل و جنون )

4-1- تعريف عقل و جنون………………………………………………………………………………………………………. 35

4-2- اقسام ديوانه …………………………………………………………………………………………………………………. 37

4-3- تأثيرات وجود عقل ………………………………………………………………………………………………………. 37

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

4-4- عقلاي مجانين………………………………………………………………………………………………………………. 38

4-5- موضوعات مورد اعتراض عقلاي مجانين…………………………………………………………………………..40

4-6- تاريخچه ي گستاخي به درگاه حق…………………………………………………………………………………. 42

4-7- تعريف عاقل، نادان و ديوانه …………………………………………………………………………………….43-42

فصل پنجم: (حكايات طنزآميز مثنويهاي عطار)

5-1- حكايات طنز مصيبت نامه ………………………………………………………………………………………86-44

5-2- حكايات طنز منطق الطير………………………………………………………………………………………103-86

5-3- حكايات طنز اسرارنامه ……………………………………………………………………………………….119-103

فهرست منابع …………………………………………………………………………………………………………..…………. 120

چكيده

ازمكتب تصوف اسلامي كه مسلماً ايرانيان، در پايه‌گذاري و بنيان آن سهمي به سزا داشته‌اند، نوابغي برخاسته‌اند كه در پيشرفت افكار بشر در اين زمينه ،كمك‌هاي شاياني نموده‌اند. شيخ فريدالدين محمّد عطار نيشابوري يكي ازآن جمله نوابغ می باشد كه در اين راه ،گام‌هاي بلندي را برداشته می باشد. مانند اقدامات بديع و ارزنده‌ي او ، آن می باشد كه وي مردم و طبقات فرودست را به گونه جدي مدّ نظر داشته و سهم عظيمي را در آشنا ساختن عوام با مقوله عرفان  داراست. او در ضمن حكاياتي بس شيرين و خواندني ، با بهره گیری ازشخصیت دیوانه و گفتار و کردار ویژه ی او که طنزآمیز می باشد به انتقاد از اوضاع نابسامان زمانه ی خود می پردازد.علی رغم اینکه در اکثر متون ادبی و تاریخی از اصطلاح “عقلای مجانین ” بهره گیری شده می باشد ،عطار از آنجا که تکریم ویژه ای برای این قشر ، قایل می باشد به آنها “دیوانه” می گوید و در خلال آثارش حقیقت وجودی آنها را برتر از”عاقلان” می نماید. گویی قدرتمندان عاقل وسودجو، مطابق با مصلحت اندیشیها ی عامدانه ی خود ،همیشه  در پی محدود کردن و به رسمیت نشناختن آنها بوده اند. دیوانگان عطار با بهره گیری ازشگردهای گوناگون  طنز پردازی  در حکایات ،نقشی مؤثردر تشفی خاطرمردم رنج دیده  وابرازانزجار از هر گونه ظلم و تبعیض را دارند.معمولا در این قسم حکایات ،شاهد رفتار نامتعارف و شگفت انگیزی ازدیوانه هستیم  که واکنش شخصیت مقابل را برمی انگیزدو اینگونه جریان کمیک داستان شکل می گیرد.یکی از جریانات نو ظهور در مثنویهای عطار، جابه جا یی شخصیتها در قالب  قصه های آن می باشد،این امر ضمن اینکه باعث جذابیت خاصی شده ،یکی از عوامل ایجاد طنز به شمار می رود.بنابر اهميتي كه اين حكايات دارا هستند. بر آنيم تا در اين پژوهش؛ ضمن بررسي كامل حكايات طنز موجود در سه مثنوي فاخر او، فنون طنز آفريني هريك را به گونه مبسوط بررسي كنيم.

1-1- مقدمه

در مورد شاعر بلند آوازة قرن ششم كه زیرا اختري درخشان در آسمان ادب مي‌درخشد؛ اطلاع دقيقي در دست نيست. نه استادان او، نه معاصرانش و نه سلسله ي مشايخ او در تصوف ؛ هيچ كدام به قطع روشن نيست. در باب زندگي او ؛هر چه گفته شده؛ غالباً احتمال و افسانه می باشد و شايد همين پوشيده ماندن در ابرابهام، شخصيت او را سحر آميز و جذاب تر كرده می باشد. به هر حال اطلاعات مورخان از زندگي نامة سنايي؛ شاعر پيش از او و مولانا ؛ شاعر پس از او ؛ بسيار بيشتر از خود عطار می باشد.

مي دانيم كه او شاعري عارف مسلك می باشد؛ البته خانه نشين نيست و در ميان مردم و ضمن اشتغال به طبابت و عطاري و آشنا شدن با‌‌آلام روحي و جسمي آنها به سير و سلوك مشغول بوده می باشد. پس از آنكه در سراسر عمرش شاهد مصايب گوناگون طببيعي مانند سيل، قحطي و زلزله بود. روح زخم خورده‌ي خود و هم نوعان تيره روزش را با حكاياتي به ظاهر مفرّح و خنده‌آور و در باطن زیرا زهري كارگر، تشفي بخشد. پس به جمع‌آوري اقوال و حكايات از افواه مردم و آثار پيشنيان پرداخت و ضمن گنجاندن افكار و دغدغه‌هاي ذهن نا آرامش در آن ؛دوباره آن را  به مردم  باز گردانيد. جهت حفظ امنيت جانش ؛ از ذكر انتقادات كوبنده نسبت به عدالت الهي، حاكميت زمانه، رسوايي‌هاي اخلاقي مردمان زمانش ؛ خودداري كرد و همه را از زبان شخصيت محبوبش« ديوانه» نقل كرد.

البته سنايي قبل از او ؛ حكايت عاميانه را در اشعارش به كاربرد ولي چندان به قالب حكايت ؛ نپرداخت و  آن را با زباني گيرا بيان نكرد، بيشتر برايش ؛ نتيجه‌اي كه از حكايت مي‌گرفت ؛ اهميت داشت كه آن را با ابيات طولاني‌تر بپروراند. حال آنكه عطار، حكايت را بسيار جذاب و شيرين مطرح كرد و در آن به نحو احسن به شخصيت‌پردازي پرداخت و از شيوه هاي گوناگون؛ جهت ايجاد طنز بهره برد و سعي كرد مفاهيم والاي ذهني اش را در قالب همين داستان‌ها بگنجاند و كمتر پس از اتمام داستان؛ به توضیح و تفسير بپردازد.

تعداد صفحه : 130