گرایش :  فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان : مطالعه فقهیحقوقی مرزهای ارتباطی با کفار از ديدگاه مذاهب پنجگانه

دانشگاه آزاد اسلامي

واحد ياسوج

 دانشكده علوم انساني، گروه الهيات

پايان‌نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد «M.A.»

گرایش: فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان:

مطالعه فقهی- حقوقی مرزهای ارتباطی با کفار از ديدگاه مذاهب پنجگانه

استاد راهنما:

دكتر حسینعلی ملک نسب

استاد مشاور:

آقای بختیار نصیری اوانکی

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد

فهرست مطالب

عنوان             صفحه

چكيده. 1

مقدمه.. 2

فصل اول : کليات

1- كليات… 5

1-1- اظهار مسأله 5

1-2- پرسش‌هاي تحقيق 6

1-3- فرضیه ها 6

1-4- اهداف پژوهش 6

1-5- سوابق تحقيق 7

1-6- جنبه نوآوري تحقيق 8

1-7- روش تحقيق 9

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

1-8- محدوديت‌ها و مشكلات 9

1-9- مفاهیم 9

1-9-1- کافر. 9

1-9-1-1- اهل کتاب.. 10

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

1-9-1-2- مشرك.. 12

1-9-1-3- کافر حربی.. 13

1-9-1-3- کافر محاید. 15

1-9-1-4- معاهد. 16

1-9-1-5- مستأمن.. 17

فصل دوم: اصول روابط با کفار

2- اصول روابط با کفار. 18

2-1- کرامت ذاتی انسانی 19

2-2- التزام به معاهدات و پیمان ها 20

2-2-1- ادله لزوم قراردادها 21

2-2-1-1- وفای عقود با غیر مسلمان. 21

2-2-1-2- وفای به عقود با کفار حربی.. 24

2-3- اصل تفاهم 28

2-3-1- دیدگاه اسلام در مورد تفاهم. 29

2-3-2- دعوت مقدمه تفاهم 29

2-4- اصل برابری ملت ها 30

2-4-1- ادله تساوی ملتها 31

2-5- اصل نفی سبیل 32

2-5-1- دلیل قرآنی.. 33

2-5-2- حدیث اعتلاء 34

2-5-3- اجماع. 34

2-5-4- مناسبت حکم با موضوع. 35

2-5-5- مصادیق فقهی مبتنی بر قاعده نفی سبیل.. 35

2-6- اصل عدم اعتماد و موالات به ظالمان وکافران 36

2-6-1- قرآن و دوستی با کفار 37

2-6-2- قرآن و عدم دوستی با کفار 39

2-7- تولی و تبری 43

2-7-1- ادله«تولی و تبری». 44

2-7-1-1- آیات قرآنی.. 44

2-7-1-2- روایات.. 45

2-7-2- خیر خواهی اسلام و تولی و تبری.. 45

2-8- اصل طرفداری از مظلومان و محرومان 47

2-9- اصل صلح و هم‌زیستی مسالمت آمیز 49

2-9-1- ادله اصل هم‌زیستی مسالمت آمیز. 52

2-10- اصل عدم مداخله 56

2-10-1- دیدگاه اسلام. 59

2-11- اصل منع توسل به زور 59

2-11-1- جایگاه اصل منع توسل به زور در منظر فقها 60

2-12- آمادگی رزمی 66

2-12-1- ادله مشروعیت اصل آمادگی رزمی 67

2-13- اصل مجاهده (جهاد) با کفار 69

2-13-1- ادله جهاد ابتدایی 72

فصل سوم: ازدواج با کفار

3- ازدواج با کفار. 74

3-1- تاريخ تحريم ازدواج با بيگانگان در اسلام 75

3-2- نگاهي به آراي فقهاي اسلام در زمينه ازدواج با بيگانگان 77

3-3- روایات وارده در مورد منع یا جواز ازدواج با بیگانگان 85

3-4- ازدواج با کنیزان غیر مسلمان 88

3-4-1- ازدواج زنان مسلمان با مردان غیر مسلمان. 92

3-5- ازدواج موقت مسلمان با بيگانه 95

3-6- نتيجه 100

فصل چهارم: روابط اقتصادي با کفار

4- روابط اقتصادی با کفار. 103

4-1- ربا بین مسلمان و کافر 103

4-1-1- ادله جواز ربا بین مسلمان و کافر. 105

4-1-2- ادله منع ربا میان مسلمان و کافر. 106

4-2- شفعه بين مسلمان و كافر 107

4-2-1- نقل و بررسي ادلّة مسئله. 108

4-2-2- نقل و بررسي ادلّة ‌اثبات كننده شفعه كافر ذمي نسبت به مسلمان. 111

4-2-3- ممنوعيت شفعه كافر بر مسلمان حکم ثانوي می باشد.. 113

4-3- وصيت مسلمان براي كافر 114

4-3-1- دسته بندي نظرات فقهاء 115

4-3-2- مستندات مسئله. 116

4-3-2-1- ادله جواز 116

4-3-2-2- ادلّة منع. 117

4-3-2-3- تبيين موضوع نسبت به كافر حربي.. 120

4-3-2-4- حكم وصيت به کافر در فقه مذاهب اهل سنت.. 121

4-4- نتيجه گيري 122

نتيجه‌گيري… 124

فهرست منابع.. 125

 

چكيده

بشر نیاز به زندگی اجتماعی دارد و نمی‌تواند بدون کمک اجتماع، نیازهای حیاتی خود را رفع نماید و با گذشت زمان و ایجاد نیازهای مشترک، نیاز به هماهنگی و وحدت در راستای حل معضلات در راه رفع نیازمندی‌ها، بیشتر از گذشته احساس می گردد. اکثر اجتماعات دارای شریعت مخصوص به خود هستند و خواه نا خواه این عامل موجب فرق افراد به مؤمن و کافر می گردد. اسلام در خصوص مرزهای ارتباطی با کفار ضمن حفظ استقلال مسلمانان با رعایت اصول انسانی روابط با کفار را تعریف کرده می باشد.

این پژوهش مرزهای ارتباطی با کفار را از دیدگاه مذاهب خمسه در چهار فصل کلیات، اصول روابط با کفار، ازدواج با کفار و روابط اقتصادی با کفار را مورد مطالعه قرار داده می باشد و به شکل توصیفیتحلیلی به تبیین شباهت‌ و تفاوت دیدگاه‌های موجود می‌پردازد.

واژگان کلیدی: ارتباط، حقوق، کفار، مرزها، مذاهب خمسه.

مقدمه

با اندکی دقت در مورد خود و دیگران به این نکته پی برده می گردد به رغم تفاوت‌های متعدد و متنوع موجود در میان بشر‌ها در شکل ظاهری و خلق و خوی انسانی و صفات ظاهری دیگر، بشر‌ها در جسم و جان با یکدیگر وجوه مشترک دارند.

این اشتراک گاهی میان جمعی محدود یا گسترده از بشر‌ها و گاهی در میان همه افراد انسانی پیدا نمود می گردد و هیچ امری حتی گرایش به دین خاصی قابلیت محدویت آن را ندارد.

همچنین انواع مختلف حیوانی از این امور مشترک مستثنی نیستند و به علاوه غرایز مشترک، صفات و طبیعت مختص به خود دارند. مقصود از این که بشر دارای سرشت مختص خود می باشد، اثبات این نکته نیست كه بشر، حیوانی هم تراز با سایر حیوانات می باشد و همانند هر یک از انواع آن، این نوع نیز ویژگی‌های فراحیوانی به گونه مشترک در میان همه افراد بشر پیدا نمود می گردد. این عناصر طبیعت مشترک انسانی از آغاز تولد در همه بشر‌ها به ودیعه نهاده شده می باشد و عوالم محیطی و اجتماعی، سازنده یا از بین برنده آن نیست و تعلیم و تعلم، در پیدایش آن‌ها و نقشی بازی نمی‌کند و تأثیر عوامل یاد شده در طبیعت انسانی، تأثیر تقویت و تضعیف و یا جهت دهنده دارند.

آیات و روایات متعددی با صراحت و یا به گونه ضمنی بر وجود حقیقت ویژه انسانی و طبیعت مشترک بشر‌ها و عناصر و ویژ‌گی‌های آن در بعد شناختی، گرایشی و توانشی دلالت دارد و آن چه که از همه بیشتر مورد تأکید قرار می‌گیرد، مسأله«فطرت الهی» می باشد. روشن ترین آیه دال بر این حقیقت عبارت می باشد از: «فاقم وجهک للدین حنیفاً فطرت الله التی فطر الناس علیها لا تبدیل لخلق الله؛ در حالی که به حق روی می‌آوری به گونه هم‌سوی دین باش، با سرشت خدایی، که مردم بر آن سرشته می باشد همگام باش، آفرینش الهی تغییر ناپذیر می باشد» (روم/30).

همچنین «هوالذی خلقکم من نفس واحد» (او خداوند کسی می باشد که شما را از نفس یکسان آفرید) (اعراف/ 189).

این آیه به صراحت از وجود نوعی فطرت الهی در بشر خبر می‌دهد، یعنی بشر با نوعی از سرشت و طبیعت آفریده گردید که برای پذیرش دین آمادگی دارد و پیش روی دعوت انبیاء بشر‌ها بی تفاوت نبوده و در ذات خود، تمایل و کشش به سوی توحید دارند.

به علاوه آیه، در بعضی از روایات نیز به فطرت الهی داشتن بشر تصریح شده می باشد. امام باقر (ع) در توضیح روایتی از پیامبر (ص) که فرموده‌اند: هر نوزادی بر فطرت توحید زاده می گردد. (کلینی، 1388، ج2، ص13). مقصود پیامبر آن می باشد که هر نوزادی با این معرفت و آگاهی که خداوند خالق و آفریننده اوست متولد می گردد. علی (ع) می‌فرماید: «یکتا دانستن پروردگار مقتضای فطرت انسانی می باشد» (همان، ص12).

مقصود از فطرت، تنها امور سرشتی منحصر به جنبه الهی و گرایش توحیدی بشر نیست؛ بلکه تمام گرایشات و شناخت‌ها و توانایی‌های اصیل و فطری فراوان را شامل می گردد و علت پر رنگ شدن و جلوه گری فطرت الهی بشر نسبت به سایر امور فطری، به خاطر اهمیت ویژه این عنصر و راز آلوده بودن آن می باشد و از این گذشته مقصود از فطرت «علم حضوری و شهودی بشر نسبت به خداوند» می باشد. بر طبق این سخن همه بشر ها، حتی بشر‌های کافر به درجات مختلف از معرفتی حضوری و بی واسطه نسبت به خداوند برخوردارند (رجبی، 1378، ص69).

بشر کافر با در نظر داشتن فطرت الهی درونی خود، ناگزیر میل و گرایش به توحید و دین و تمام ضروریات آن دارد؛ اما به علت های فراوانی این میل و گرایش را کتمان می کند و در درون خود می‌پوشاند و در حالی که با لذات الهی می باشد و از وجود او آگاه می باشد، آن‌را انکار می کند. البته این استدلال بیشتر متوجه مشرکین و بت پرستان می گردد.

با اثبات نیک بودن سرشت مشترک بشر، این امر تنها عامل رفتارهایی که بر اساس آن شخصیت فرد ظاهر می گردد، نیست؛ بلکه شخصیت هر فردی شامل ویژگی‌های فردی او نیز می گردد و معمول عوامل متعدد طبیعی و اجتماعی می باشد. تفاوت‌های وراثتی، محیط و عوامل ماوراءالطبیعه و ذات بشر هر یک سهمی در شکل گیری شخصیت و شاکله فرد دارند.

پس ذات و فطرت الهی در عرض عوامل یاد شده در ساختار شخصیت فرد مؤثر می باشد؛ در حالی که بکارگیری آن، تنها عامل اختیاری در بین این عوامل می باشد. پس با اظهار تفاوت فطرت و شخصیت، وجود تفاوت‌های فردی به معنای انکار فطرت نیست؛ اما با این حال، امور فطری و ذاتی به یک اندازه در افراد بیدار و شکوفا نمی‌گردد. به همین دلیل نمی‌توان سهم مشخص و ثابتی را برای عامل فطرت در عرض سایر عوامل در نظر گرفت.

لذا کافران با فطرتی از جنس فطرت مسلمان، اما با شخصیتی متفاوت با شخصیت آنان، دعوت آخرین فرستاده پروردگار را رد کرده‌اند و این ممانعت از پذیرش دین حق، مستلزم کم رنگ شدن فطرت الهی نسبت به عوامل هم عرض که هر سه رنگ و بوی جبر می‌دهند می‌باشد. اما نباید با همین وضعیت از تأثیر اهم و مؤثرتر فطرت الهی غافل ماند؛ لذا شخصیت بشر امری می باشد، اختیاری و نتیجه آن موجب برتری بشر‌ها نسبت به یکدیگر می گردد و در قرآن به عنوان «تقوی» شناخته می گردد.یکی از لوازم تقوی، تکریم و تکریم همه بشر‌ها می باشد؛ زیرا بشر اشرف مخلوقات می باشد (ثم أنشأناه خلقاً آخر فتبارک الله احسن الخالقین (مؤمنون/14)؛ پس از آن -به دمیدن روح پاک- خلقتی دیگر ایجاد نمودیم، خداوند آفرین باش گفت: بر قدرت بهترین آفریننده) و خلیفه بر روی زمین می باشد و از کرامت خاصی برخوردار می باشد و آن چه را که بر روی زمین و در آسمان‌ها می باشد، برای او خلق شده می باشد و مسخر او گردانیدند (تصریح دارد به آیه «و سخر لکم ما فی السموات و ما فی الارض جمیعاً منه؛ همه آن چه در آسمان‌ها و زمین می باشد، مسخر شما گردانید» (جاثیه/13)).

 

1-1- اظهار مسأله

بشر بر ميل فطري، زندگي اجتماعي دارد و نمي تواند بدون كمك اجتماع نيازهاي حياتي خود را رفع نمايد و با گذشت زمان و ايجاد نيازهاي فراوان مشترك و پيچيده‌تر، نياز به هماهنگي و وحدت در راستاي حل مشكلات در راه رفع نيازمندي‌ها، بيشتر از گذشته احساس مي‌گردد. از سوي ديگر اكثر اين اجتماعات داراي شريعت الهي منحصر به فرد هستند و خواه ناخواه اين عامل موجب تمايز افراد اين اجتماعات به دو گروه كافر و مؤمن مي‌گردد (احمدی، 1383، ص25).

اين تقسيم بندي، احكام و آثار خاصي دارد و قلمرو وظايف دو گروه را از هم متمايز مي‌سازد. به گونه طبيعي يك نظام سياسيديني، رويكرد سياسي خود را بر اساس اصول و قواعد منتج از اين آثار و لوازم ، مشخص مي‌كند و روابط خود را بر طبق آن اصول و ايدئولوژي نشأت گرفته از آن منظم مي‌سازد (شکوری، 1361، ص33 ).

در دنياي امروزي كه ارتباطات بسيار گسترده شده و جهان به دهكده اي می باشد كه توسط انواع وسايل ارتباط جمعي به هم مرتبط‌اند و همچنين با در نظر داشتن اين‌كه تعامل كشورهاي مختلف با هم، نياز به ارتباط اجتماعي بين‌المللي بيشتر نمود پيدا مي‌كند. حال با در نظر داشتن تعامل كشورهاي مسلمان علاوه بر ارتباط با كشورهاي هم‌دين و مسلك خود ممكن می باشد به ارتباط با كشورهاي اهل كتاب و يا حتي كافر نياز پيدا نمايند. مي‌توان اين پرسش‌هاي را مطرح نمود كه كافر كيست؟ تقسيم بندي بشر‌ها به مسلمان و كافر چه آثاري در ميزان كيفيت روابط ميان آنها مي‌گذارد؟ آیا اسلام در مقايسه با ساير مكاتب و نظام‌هاي حقوقي معاصر از توانایي و مؤلفه‌‌هاي يك نظام كامل و جامع برخوردار می باشد؟ (همان، ص30).

بر همين اساس، احكام و آثار هر كدام از اين ارتباط از هم متمايز می باشد و طبيعي می باشد كه يك نظام سياسي- ديني رويكرد تعامل سياسي خود را بر اساس قواعد و اصول بدست آمده از اين آثار و احكام مشخص مي‌كند كه اين پژوهش مسائل فوق را جوابگو خواهد بود (احمدی، 1383، ص29).

1-2- پرسش‌هاي تحقيق

1- اصول حاكم بر روابط بين الملل و مرزهاي ارتباطي با كفار از ديدگاه فقه و حقوق اسلامي چگونه می باشد؟

2- چه تفاوت‌ها و شباهت‌هايي ميان مرزهای ارتباطی با کفار در فقه اماميه و فقه اهل سنت هست؟

 

1-3- فرضیه ها

ارتباط با كفار مانعي ندارد اما بايد با نهايت دقت و احتياط باشد.

  1. اسلام در مقايسه با ساير مكاتب توانايي لازم براي ارائه برنامه و الگوي ساختاري مناسب در تمام حوزه‌هاي روابط بين‌الملل را دارد.

1-4- اهداف پژوهش

1-  مقایسه نظام ارتباطی اسلام با سایر نظام‌ها و مکاتب.

2-  تعیین نقاط ضعف و قوت حوزه ارتباط بین‌الملل اسلامی.

3-  ارائه دیدگاه جامع اسلام در خصوص مسأله ارتباط مسلمانان با کفار.

1-5- سوابق تحقيق

در مطالعه تاریخ و پیشینه موضوع پژوهش در بستر زمان، ناگزیر بایستی به عصر حضرت رسول (ص) بازگشت و این مطلب در زمان پس از هجرت جلوه خاصی پیدا می کند، آنجا که اکثر آیات نازل شده بر محور مسائل اجتماعی، دور می‌زند و پیمان‌ها و نامه‌های ایشان اولین مرحله موضوع می باشد که بیشتر، اصل «دعوت» را شامل می‌گردند. پس در ادوار اولیه اسلام به علت وسعت محدوده جغرافیایی دنیای اسلام و دسترسی نسبی مسلمانان به این منابع، کتب مستقل حول موضوع به چشم نمی‌خورد اما با گسترش مرزهای جغرافیایی با کفار این موضوع اهمیت بیشتری پیدا نمود و روابط بین‌المللی در اسلام عنوان «علم سیر» را به خود گرفت. لذا «سیره» دارای دو مفهوم خاص و عام می‌باشد که اولی گفتار، کردار، تقریرات و مجموعه فرمان‌های معصوم در زمان صلح و جنگ یا متارکه را شامل می‌گردید و دومی شامل کلیه امور مرتبط به زمان جنگ‌های داخلی و خارجی اسلام و نیز ترتیب برقراری صلح و آرامش و سلوک، در زمان صلح با همسایگان و مجاورین می باشد (بهزادي، 1352، ص53).

مطالب مرتبط با «ارتباط با کفار» در كتاب «المجموع في الفقه» اثر «زيد بن علي »، كه به روايت پروفسور حميد ا.. نخستين اثر تاريخي در اين ارتباط آمده می باشد و شامل اقوال و احاديث زيد در پاسخ به پرسش‌هاي «ابو خالد واسطي» مي‌باشد (حميد‌ا…، 1373، ص25) همچنین در كتاب فقه پژوهي (مهريزي، 1379، ص198)، و دركتاب الدماء، كتاب فقهي خوارج، نیز مطالبی هست.

كتاب «الخراج و الرد علي الاوزعي» اثر ابويوسف و كتاب اوزعي در رد انتقاد به نظريات «ابوحنيفه» به نگارش درآمده كه ابويوسف شاگرد معروف او كتاب اخير را در جواب به اوزعي نگاشت (محقق داماد، 1383، ص 23).

بعد از ايشان، شاگردان ابوحنيفه سلسله درس‌هاي مستقل وي در حول حقوق جنگ، صلح و بي طرفي را به رشته تحرير در آوردند و به قول آيت‌ا… شكوري در كتاب فقه سياسي، نتيجه اين امر، دو كتاب «السير الصغير و السير الكبير» شيباني و كتاب «السير» ابراهيم الفرازي مي‌باشد (شكوري، 1361، ص29).

به قول مهريزي، در همين دوره كتاب ديگري با نام «علم المغازي والسير» اثر محمد بن اسحاق تأليف گردید و اين كتاب، اولين كتاب مستقل در اين زمينه مي‌باشد (مهريزي، 1379، ص65).

ادله اين منابع بيشتر به سنت پيامبر اكرم (ص) و خلفاي راشدين و ساير خلفاء در صورت عدم مغايرت با سنت پيامبر و آيات قرآن مي‌باشد. نكته قابل توجه در اين آثار، اختلاف نظر مشهود و غير قابل اغماض در بين نويسندگان اين آثار مي‌باشد و شايد علت عمده آن بيشتر، جنبه‌هاي سياسي بوده: زيرا دوره اين گروه از علماء مقارن با حكومت خلفاي متأخر بني اميه بوده و طايفه اي از ايشان در راستاي حمايت از حكومت وقت، رويكرد متفاوتي نسبت به ديدگاه اكثريت علماء زمان داشتند (شكوري، 1361، ص31).

در ادوار بعدي در ضمن مجموعه‌هاي حديثي و فقهي، موضوع به عناوين در «كتاب الجهاد»، «كتاب الخراج»، «كتاب الحسبه»، «احكام اهل ذمه» و … به صورت غير مستقل مورد پژوهش قرار گرفت، كه مي‌توان به آثاري مانند «رساله في الخراج» مقدس اردبيلي، نوشته محقق كركي و «ذبيحه اهل الكتاب » اثر شيخ بهايي تصریح كرد، كه هر كدام بعد خاصي از روابط بين مسلمانان و كفار را در نظر گرفته اند. در عصر كنوني، فقهاي اسلامي به گونه مستقل مطالب فراوني در اين حوزه نگاشته اند. همچنين حقوق‌دانان اسلامي با خلق آثاري با عنوان «اسلام و حقوق بين الملل»، «حقوق بين‌الملل اسلامي»، «فقه سياسي روابط الملل» و… بر اين مهم همت گماشته و علاوه بر اين، كساني نيز اصول روابط با كفار، مانند اصول هم‌زيستي مسالمت‌آميز، عدم مداخله و منع توسل به زور را به گونه مجزا مورد بحث و پژوهش قرار دادند (خليليان، 1382).

تعداد صفحه :150

قیمت : 14700تومان