دانلود فایل پایان نامه : دانلود پروژه شهرسازی در مورد تاثیرات شهرسازی – قسمت اول

دانلود پایان نامه

تأثیرات شهرسازی جدید

شهرنشینی در سرزمین ایران، بیش و کم به قدمت تمدن آن می رسد و الگوهای سکنی گزینی- به گونه ای که امروز با نام شهر از آن دانسته می گردد- به شکلهای خاص مطرح بوده و دو دو دوره طولانی و البته متفاوت پیش از اسلام و دوران بعد از اسلام، علاوه بر شرایط جغرافیایی وویژگیهای طبیعی، متأثر از شرایطی دیگر نظیر نظام تولید، نفوذ بیگانگان، نظامهای حاکم، ظهور و تأثیر اندیشه  و تمدن جدید و مهم تر از همه ساختار اجتماعی و اقتصادی بوده می باشد.

نکته مهم : برای بهره گیری از متن کامل پژوهش یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و پژوهش دانشگاهی در رشته های مختلف می باشد که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید

به این فرضیه که شهرسازی دوران قاجار نقطه پیوند یا گسستِ گذشته سنتی با آینده مدرن می باشد زمینه پژوهش و پیدایش تفکر دو دهه پهلوی اول را فراهم می سازد.

بافت تاریخی شهر تهران بیشتر از آنکه شامل تهران دوره صفوی باشد، بافت دوره قاجار را داشته می باشد. این موضوع بر خلاف اصفهان بوده که شالوده و بافت اصلی آن میراث دوره صفوی می باشد. توسعه تهران قاجاری با انهدام و تخریب بافت گذشته انجام نگرفت و چنانچه تغییرات و تخریبی همچون برج و باروه صورت گرفت، همانند آن را با مقیاس جدید و متناس با نیازهای تازه ساختند. اما این اتفاق در دوره پهلوی اول، علاوه بر اینکه بافتی مدرن و تازه و نه در پی گذشته قاجاری آن به وجود آورد، با قاطعیت، ویرانگری بافت کهنه را در دستور کار خود قرار داد.

آغاز تشکیلات جدید و بهره گیری از امکانات جدید در نظام حکومتی که سرچشمه های تجددطلبی بود با وضعیت شهرسازی کهن دوره قاجار شروع ناسازگاری و ناهمخوانی می باشد، شاید اولین تغییرات شهرسازی به ناچار بر سر همین موارد در دوره قاجار رخ داده باشد.

شهر در دوره قاجار متشکل از سه قدرت عمده همیشگی با سه جایگاه مکانی و یا معماری در شهر بودند. ارگ محل زندگی و استقرار شاه به مثابه پایگاه سیاسی، مسجد بزرگ شهر(جامع، جمعه) و کلاً مساجد و مدارس در حکم پایگاه دینی و سوم بازار که ستون فقرات و ساختار اجتماعی شهرها در حکم پایگاه اقتصادی تشکیل می دادند.

اما از طرف دیگر دوره زمامداری قاجار در ایران مصادف با انقلاب صنعتی غرب در قرن نوزدهم می باشد که عامل اصلی تحولات در معماری و شهرسازی امریکا و اروپا و شکل دهنده موثر معماری و شهرسازی مدرن و معاصر می باشد. این سالها شروع تأثیرات تدریجی، ملموس و البته تأخیری شهرساز اروپا در ایران قاجار می باشد.

تا پیشاز قاجار، سیمای شهرهای ایران، فضای شهری و نیز ارتباط و ترکیب معماری با شهرسازی به گونه مشخص و معین- به غیر از مواردی نادر – به گونه ای متفاوت با امروز بود، بدین معنی که دیوارها و جداره های شهر را اکثراً سطوح بدون روزن و بی پنجره ای تشکیل می داد که به جهت فرهنگی کاملاً حوزه مسکونی را از شهر جدا می ساخت. اما در دوره قاجار بین معماری با فضای شهری، یعنی خیابان، اولین ارتباط های کالبدی انجام می شود و در واقع ارتباط فضای شهری، یعنی خیابان، اولین ارتباطهای کالبدی انجام می شود و در واقع ارتباط فضای شهر با ساختمانهای اصلی و عمومی شهر نظیر مساجد کم کم به حوزه های صنفی و تجاری نیز راه می یابد. ” از ویژگیهای  برجسته معماری دوران قاجار نظم ، تناسب و تقارن می باشد که در معماری خیابانی و شهری این دوره حضور کامل را ابراز می دارد همچنین نظم کالبدی و ارتفاع ساختمانها غالباً به دلیل تکنولوژی ساخت ( تیر چوبی و شیروانی) در دو طبقه قرار می گیرند که شکل اقتباسی ساختمانهای ردیفی و هم ارتفاع خیابانهای دوره نئوکلاسیک اروپاست و بیش از آنکه ساختمان به تنهایی جلوه گری کند، ریتم، نظم، تقارن و وحدت فرم خیابانی متظاهر می باشد.

اولین خیابانهایی که در شکل شهرسازی جدید و به شیوه خیابانهای اروپایی در تهران احداث گردید عبارت بودند از: باب همایون، سر در الماسیه، ناصریه،لاله زار، امیریه، چراغ برق، علاء الدوله و بهارستان.

همان گونه که گفته گردید تأثیرپذیری  از اروپا و تقلید تدریجی از دوره قاجار شروع گردید و بیشترین تأثیر را در این انتقال یا اقتباس، انقلابهای صنعتی اروپا و مدرنیسم اجتماعی داشت که در این راستا نفوذ معماری و شهرسازی با حرکتی گام به گام صورت گرفت. اکنون به شروع و شکل گیری آن در دوره پهلوی اول پرداخته می گردد.

سالهای 1300 شمسی با روی کار آمدن رضاخان نشان داد که آهنگ تغییرات و تحولات در زمینه شهرسازی به گونه ای غیر منتظره شتاب گرفته می باشد. با پذیرش این استدلال که تغییر رژیم باعث تغییر این طریقه گردید، این پرسش به میان می آید که عالی ترین علت این تحول متوجه کدام خصیصه دوره پهلوی بود. در صورت ظاهر چنانچه رژیم قاجار تغییر نمی نمود و یا ویژگیهای حکومت پهلوی اول همچون قاجار بالتبع تحولات – به ویژه در شهرسازی – سیاق طبیعی و تدریجی خود را داشت و به همان سیاق قاجار بود آهنگ تغییرات و تأثیرات مدرن ادامه می پیدا نمود. اما خصوصیتی تازه، قوی و تعیین کننده، علیرغم وجود دیگر ویژگیها، در نظام پهلوی اول وجود داشت که تحول را این گونه ایجاد نمود.

از میان عواملی که بیشتر از همه شکل شهر را در طول تاریخ تحت تأثیر قرار داد می بایستی به ساخت قدرت تصریح نمود. در حقیقت ساخت قدرت و نظام حکومت، مینیاتوری از کل روابط جامعه می باشد که در ارتباط نزدیک با ساختارهای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و حقوقی قرار دارد. با نگاهی به تاریخ شکل شهر در می یابیم که به گونه نسبی تغییرات شکل شهر همزمان با تغییرات ساخت قدرت و نظام حکومتی می باشد، به گونه ای که حداقل نه از جهت روابط علت و معلولی بلکه از لحاظ آماری می توان ارتباط همبستگی بین تغییر ساخت قدرت و تحول شکل شهر را تشخیص داد.

برای گریز از نظام پراکنده و کم تحرک دوره قاجار، نظامی یکدست، متمرکز و کارآمد با تکیه بر انگیزه هایی قوی لازم بود، در چنین شرایطی رضاشاه با اتکاء به بیگانگان خصوصیات یک دولت واحد و تمرکز گرا را متکی بر انگیزه آرمان گرایانه باستان گرایی به وجود آورد. این تمرکز گرایی در شهرسازی چهره خود را به روشنی نشان داد:

سر و ساماندهی تهران با الگوی خطوط راست که میراث قرن نوزدهم بود مدل خوبی برای این کار گردید، خیابانهای فرعی و اصلی، دامنه شهر شاه نشین قاجاری را به سوی شمال کشیدند و ساختن میدانها که بخشهای مهم شهر را از هم مشخص می کردند در این زمان یکی از ویژگیهای اساسی توسعه شهر در ایران گردید، نتیجه این کار ایجاد یک شهر گشاده با یک هسته مرکزی بود که بیانگر نظام متمرکز و واحد بود.

لازم بود که خیابانهای پهن و مستقیم و بلند جای کوچه های تنگ وپرپیچ و خم و کوتاه آبادیهای بزرگ و بزرگتر را بگیرند و ساختمانهای برون گرای دولتی را جانشین دیوارهای کج و معوج و بی آذین و ناهنجار کوچه ها بکنند. خیابانها به معماری پشت دیوارهای روزگاران گذشته فرصت عرض اندام دادند و با جای دادن معماری دولتی در جناحهای خود، معماری جدید دولتی را به نمایش درآورند و با حجاب برگرفتن از معماری آن را وارد زندگی روزمره مردم کردند.

شهرنشینی و تحول و توسعه آن در سرتاسر ایران معاصر به ویژه در تهران، حرکتی برجسته و نمایان تر در میان سایر دگرگونیها داشت. این تغییر ساخت به هر لحاظی، چه از جنبه اقتصادی، چه از جنبه رشد سرمایه داری و روابط آن و چه از جنبه فرهنگی و سیاسی انجام گرفته باشد، این شاخصه مهم را داشت که مستقل از روستا و به شکل جاذب جمعیت، تولید، کار و … شکل گرفت. ساخت قدرت جدید نشان داد که ” تحولات و اقدامات دوره رضاشاه تقریباً تنها شکل و حیات شهری را دستخوش دگرگونی نمود و بافت و زندگی روستایی تا حد بالایی از این تحولات به دور ماند و فقط به گونه تدریجی و غیر مستقیم  از آن تأثیر پذیرفت. راههای ساخته شده در این دوره که تنها مراکز شهری و به گونه عمده شهرهای بزرگ را بهم مرتبط می ساخت، بازارهای کوچک محلی در سطح شهرها، ادارات گوناگون دستگاه جدید رضاشاهی، کارخانه ها و صنایع ایجاد شده در شهرها و به دنبال همه اینها خیابانهای جدید، وسیع و عریض شهری در جهت گسترش و نیز در تقابل با بافتهای قدیم، به تمامی در شهر اتفاق افتاد.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

اروپا در فرایند شهرسازی اصولی و منطقی اش این نکته را خوب می دانست که در توسعه شهرها و ارائه شهرسازی مدرن، نه تنها هیچ گاه نباید با بافت قدیم شهر به مقابله برخیزد بلکه با توجه و تکریم به داشته ها و پیشینه های تاریخی و فرهنگی، هر چه بهتر در اصلاح و نگهداری آن کوشش نماید و چنانچه در بافت قدیم پایتختها و شهرهایش به تخریب و جراحی کالبدی آن دست زد از منظر مرمتی و احیای آن و نیز زنده سازی و تطبیق با شرایط زندگی جدید بود. اروپا در طریقه مدرنیزاسیون شهر خود تضادی را بین گذشته وحال نمی دید که دیروز شهر را فدای امروز و فردای نامعلوم آن بکند و بافت قدیم را زیرا نگینی در شهرسازی مدرن حفظ نمود و همراه با توسعه جدید در شهرسازی در تراش و ترمیم هر چه بهتر بافت کهن کوشید.

اما شهرسازی دوره پهلوی اول در اقدامهای تازه برای نوخواهی و امکانات بیشتر و بهتر برای شهروندان و نیز ارائه یک شهر کارآمد، نخست به ساختار کهن شهر حمله ور گردید و همچون خصلت پادشاهان فاتح، در اولین اقدام، شهر تازه را بر ویرانه های برج و باروهای قاجار بنا نمود.

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

کاتوزیان این تخریب بی قاعده را در جهت آن اصلاحات مورد نیاز چنین اظهار می کند:

نمونه روشن اصلاحات بوروکراتیک و ویرانگری دیوانه وار، بودجه ای بود که صرف نوسازی و زیباسازی پایتخت و سایر شهرها و شهرستان ها گردید. البته چنین اصلاحات و بازسازیهایی به شدت مورد نیاز بود مثل: ساختن خیابانهای عریض تر، آسفالت، سنگفرش معابر، اِعمال مقررات راهنمایی و رانندگی و .. اما نحوه انجام این اصلاحات سطحی، بی قاعده و نامنظم، به راستی ویرانگر بود. دیوارها و دروازه های کهن شهر تهران همچون نمادهای شرم آور عقب ماندگی تخریب گردید و در ساختن خیابانهای جدید یا توسعه و تعریض خیابانهای قدیمی، همه ساختمانهایی را که در مسیر قرار می گرفتند- مسکونی، یادبودها، تاریخی و … صرفاً برای اینکه خیابان مستقیم باشد خراب کردند و بدین ترتیب این ویرانگران با زندگی جامعه و بناهای تاریخی آن هرچه می خواستند کردند.

شروع دوره پهلوی نقطه عطفی در شهرسازی ایران می باشد. اما از میان همه موضوعات تخصصی مورد بحث در شهرسازی پیش از پهلوی، این موضوع اهمیت خاصی دارد که نظامنامه ها و احکام ساختمان سازی پیش از پهلوی، این موضوع اهمیت خاصی دارد که نظام نامه ها و احکام ساختمان سازی چگونه بوده و متولی ساخت و ساز – که امروز بر عهده شهرداری می باشد – بر عهده چه کسی و یا در کنترل چه نظامی بوده می باشد.

این نوشته در معماری و شهرسازی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

پاسخی بگذارید